Wolność dostępu do Boga
analiza cywilizacyjna i instytucjonalna.
| Kryterium | Cywilizacja łacińska | Cywilizacja żydowska | Cywilizacja bizantyjska | Kościół Rzymsko-Katolicki – praktyka |
|---|---|---|---|---|
| Relacja z Bogiem | Bezpośrednia, osobowa. | Pośrednia przez prawo i interpretatorów.✻ | Sformalizowana, instytucjonalna.✻ | W teorii osobowa; w praktyce często filtrowana przez hierarchię. |
| Rozum | Rozum prowadzi do Boga. | Podporządkowany autorytetowi.✻ | Wtórny wobec procedur.✻ | W teorii ceniony; w praktyce ograniczany przez magisterium. |
| Sumienie | Najwyższa norma moralna. | Wtórne wobec prawa religijnego.✻ | Wbudowane w system obowiązków.✻ | W teologii suwerenne; w praktyce korygowane przez autorytet. |
| Pośrednictwo | Minimalne. | Niezbędne – rabin/kapłan.✻ | Instytucjonalnie konieczne.✻ | Sakramentalne i kapłańskie – silne pośrednictwo. |
| Dostęp do Boga | Wolny i osobowy. | Warunkowany wspólnotą.✻ | Warunkowany procedurą.✻ | W teorii dla każdego; w praktyce regulowany normami i rytuałami. |
| Źródła prawa | „Prawo jest odkrywane, nie narzucane.” | Prawo objawione interpretowane przez autorytet wspólnoty; normy osobowe.✻ |
Prawo tworzone przez władzę; obowiązuje z mocy autorytetu instytucji i procedury.✻ |
Teologia – łacińska; sakramenty i dyscyplina – żydowskie; instytucja – bizantyjska. |
| Władza | Służebna wobec osoby. | Interpretacyjna.✻ | Administracyjna.✻ | Hierarchiczna – często ważniejsza niż osoba. |
| Osoba | Najwyższa wartość. | Status współokreśla wartość.✻ | Znaczenie struktury > osoby.✻ | W teorii osoba najwyżej; w praktyce duchowieństwo. |
| Współpraca | Wolna i fundamentalna. | Ograniczona prawem wspólnoty.✻ | Ograniczona normami instytucji.✻ | Silna w duchowości, osłabiana przez dyscyplinę i formalizm. |